دوم اينكه : نعمت دادن خدا را بدان جهت كه نعمت او فضل و رحمت است اكرام و احترام خدا نسبت به انسان است ، ( چون با نعمت دنيا است كه مىتوان بهترين آخرت را تحصيل كرد ) ، و معلوم است كه اين نعمت تا زمانى احترام از ناحيه خدا است كه خود انسان آن را وسيله عذاب دوزخ قرار ندهد . سوم اينكه : اين دو آيه با هم مىفهمانند كه انسان سعادت در زندگى را عبارت مىداند از تنعم در دنيا و داشتن نعمتهاى فراوان ، و ملاك داشتن كرامت در درگاه الهى را همين داشتن نعمت فراوان مىداند ، و بر عكس ملاك نداشتن قدر و منزلت در درگاه خدا را نداشتن پول و ثروت مىپندارد ، در حالى كه نه اولى ملاك احترام است و نه دومى ملاك نداشتن حرمت است ، بلكه ملاك در داشتن قدر و منزلت نزد خدا تقرب به خداى تعالى از راه ايمان و عمل صالح است ، حال چه اينكه آدمى دارا باشد و چه فقير ، پس داشتن و نداشتن مال هر دو امتحان است ، مفسرين در معناى اين دو آيه وجوهى ديگر ذكر كرده‌اند كه چون فايده اى نداشت متعرضش نشديم . * ( « كَلَّا بَلْ لا تُكْرِمُونَ الْيَتِيمَ وَلا تَحَاضُّونَ عَلى طَعامِ الْمِسْكِينِ » ) * اصل « تحاضون » « تتحاضون » است ، كه به معناى تحريك و تشويق كردن يكديگر است ، مىفرمايد : شما نه يتيم را احترام مىكنيد ، و نه يكديگر را به دادن صدقه بر مساكين تهى دست سفارش و تشويق مىكنيد ، و منشا اين رفتارتان مال دوستى است ، كه در دو آيه بعد مىفرمايد : * ( « وَتُحِبُّونَ الْمالَ حُبًّا جَمًّا » ) * . * ( « وَتَأْكُلُونَ التُّراثَ أَكْلًا لَمًّا » ) * كلمه « لم » - با تشديد ميم - به معناى اين است كه : انسان سهم خودش و ديگران را به خود اختصاص دهد ، و خلاصه هر چه به دستش بيايد بخورد ، چه پاك و مال حلال باشد و چه خبيث ، و آيه مورد بحث جمله * ( « بَلْ لا تُكْرِمُونَ الْيَتِيمَ » ) * را تفسير مىكند ، مىفرمايد دليل آن اين است كه مال يتيم هم اگر به دستتان برسد مىخوريد . * ( « وَتُحِبُّونَ الْمالَ حُبًّا جَمًّا » ) * كلمه « جم » - با تشديد جيم - به معناى بسيار و بزرگ از هر چيز است ، و اين جمله آيه قبلى را كه مىفرمود : * ( « وَلا تَحَاضُّونَ . . . » ) * تفسير مىكند ، مىفرمايد علت آن اين است كه مال را به مقدار بسيار زياد دوست مىداريد . * ( « كَلَّا إِذا دُكَّتِ الأَرْضُ دَكًّا دَكًّا » ) * كلمه « دك » با تشديد كاف به معناى دق و كوبيدن سخت است ، و مراد از ظرف